Ekipi i Avokatit të Popullit së fundmi zbuloi se në Spitalin Psikiatrik në Demir Hisar kanë përfunduar persona të dënuar me diagnoza të rreme psikiatrike, me qëllim që të shpëtojnë nga vuajtja e dënimit me burg. Sipas bashkëbiseduesit tonë, neuropsikiatrit dr. Mice Duduçki, dyshimet për abuzime të tilla ekzistojnë prej vitesh. Siç thotë ai, ekziston i ashtuquajturi “trekëndësh kriminal”, ku të dënuarit shndërrohen në pacientë të rremë, por edhe në klientë të disa psikiatërve.
Neuropsikiatri Duduki thotë se është e njohur që në regjimet totalitare psikiatria si shkencë, e veçanërisht psikiatria forenzike, është keqpërdorur nga strukturat qeverisëse, qoftë për diskreditimin e kundërshtarëve të caktuar politikë, stigmatizimin e tyre ose izolimin nga mjedisi shoqëror.
“Për këtë është shkruar shumë si në letërsi, ashtu edhe në literaturën profesionale. Diçka e ngjashme po ndodh edhe në kohët e sotme, por nga një aspekt tjetër dhe me një konotacion tjetër. Konkretisht, për disa muaj si specialist neuropsikiatër kam punuar edhe në një institucion penal, në burgun e Kshanjës në Kumanovë, ku pata mundësinë të njihem në detaje me ‘trekëndëshat interesantë’ mes gjyqtarëve, mjekëve ekspertë dhe një pjese të personelit të institucioneve korrektuese. Jemi dëshmitarë të vendimeve skandaloze, keqpërdorimeve të psikiatrisë dhe shkencës forenzike, kryesisht për qëllime korruptive nga pjesëmarrësit në këtë trekëndësh kriminal”, deklaron Duduçki.
Ai thotë se opinioni publik ka qenë dëshmitar kur një koleg i tij shpalli si të papërgjegjshëm një kriminel të rëndë nga bota e drogës në Shkup, duke e cilësuar si person paranoik, edhe pse, sipas tij, dihej se bëhej fjalë për një kriminel famëkeq me një dosje të pasur kriminale.
“Prandaj shtrohet pyetja: a i ka kryer veprat penale për të cilat është akuzuar dhe dënuar në mënyrë të vetëdijshme dhe me qëllim përfitimin e pasurisë së kundërligjshme, apo veprat janë kryer për shkak të elementeve psikopatologjike në proceset e të menduarit dhe njohjes së autorit?
Është e çuditshme se si disa mjekë, për fat të keq, e përdorin me vetëdije pozitën e tyre, dhe disa persona ‘të privilegjuar’, të cilët mund t’i quaj hapur klientë (jo pacientë), i shpallin si persona me sëmundje të rënda. Me një diagnozë të tillë, reale ose fiktive, i burgosuri lirohet nga vuajtja e mëtejshme e dënimit. Në mënyrë të paligjshme, mbi bazën e raporteve të rreme mjekësore, u ulet dënimi, ndërsa më pas këta persona jashtë burgut funksionojnë si plotësisht të shëndetshëm, si në aspektin psikik ashtu edhe në atë fizik”, thotë bashkëbiseduesi.
Në pyetjen tonë nëse ekzistojnë abuzime të tilla në psikiatrinë gjyqësore, siç zbuloi ekipi i Avokatit të Popullit, ai përgjigjet prerazi: Po.
“Pse? Sepse vetë organet gjyqësore dhe institucionet profesionale përgjegjëse nuk janë të interesuara, ose më së paku janë të korruptuara, dhe raste të tilla i fshehin nën qilim.
Në transferimin skandaloz të kriminelëve të rëndë me diagnoza ekzistuese ose joekzistuese, dëmtohet dinjiteti i atyre punonjësve shëndetësorë që me ndershmëri dhe përgjegjësi e kryejnë punën e tyre humane me përkushtim të plotë, ndërsa ajo pjesë që, kryesisht për arsye fitimi, i hedh njolla të zeza profesionit”, thekson neuropsikiatri.
Ai thotë se të burgosurit mund t’i trajtojnë problemet e tyre psikike edhe në burgje.
“A nuk mund të trajtohen edhe ata që kanë probleme të caktuara psikike – dhe çdo i burgosur ka vështirësi të caktuara vetëm nga qëndrimi në institucionin penal – në vetë institucionin korrektues, i cili ka për qëllim rehabilitimin dhe risocializimin e kryerësve të veprave penale?
Pse kjo përgjegjësi i transferohet një institucioni shëndetësor i cili nuk ka as kapacitetet kadrovike dhe as hapësinore për aktivitete të tilla?
Trajtimi mund të realizohet edhe në vetë institucionin shëndetësor, ndërsa janë të rralla rastet kur nevojitet trajtim spitalor dhe atë në repartin përkatës të Spitalit Psikiatrik në Shkup.
Është alarmante se si të gjithë kryerësit e veprave penale funksionojnë ‘në mënyrë të përsosur’ kur janë të lirë, ndërsa në kushte burgu shfaqin sëmundje të ndryshme mendore dhe fizike”, thotë doktori.
Ai tregon se ka pasur presion nga një gjyqtar për të lejuar një të burgosur të shkonte për trajtim në banjë.
“Personalisht kam pasur presion nga një gjyqtar në Kumanovë që një të burgosuri t’i lejohej të shkonte për shërim në banjë, sepse kishte spondilozë!”, thotë i tronditur doktori.
Ai thekson se nëse shteti dëshiron, mund t’u japë fund këtyre abuzimeve.
“Ku është zgjidhja? Para së gjithash, këto ekspertiza duhet të realizohen në mënyrë ekipore. Së dyti, ekziston edhe ekspertiza shtesë ose super-ekspertiza, ku do të vlerësohet ekspertiza paraprake dhe nëse ekziston bazë për punë joprofesionale dhe të papërgjegjshme të ekspertit, ai duhet të sanksionohet me heqjen e licencës nga Oda e Ekspertëve Gjyqësorë, si dhe të marrë përgjegjësi ligjore”, thotë Duduki.
Nëse gjithçka vazhdon të fshihet nën qilim, ai thotë se besimi në institucione do të bjerë edhe më poshtë se niveli aktual prej 2 për qind.
“Edhe një dëshmi tjetër se drejtësia selektive është padrejtësia më e madhe. Nëse kalbëzimi në sistemin juridik vazhdon me këtë ritëm dhe me politikën e mosndëshkimit, atëherë besimi si në gjyqësor ashtu edhe në institucionet shëndetësore do të jetë me shifra më të ulëta se 2 për qind.
Është mirë që opinioni të alarmohet, të bëhet një rishikim i ekspertizave të dyshimta, ndërsa personeli i institucioneve psikiatrike të merret me veprimtarinë e vet dhe jo të shndërrohet në një burim të kriminalizimit të sistemit.
Zgjidhje ekzistojnë, nevojitet vetëm vullnet politik që ato të zbatohen, me çka do të mundësohet funksionim më i mirë në të gjitha sferat e jetës shoqërore”, përfundon neuropsikiatri, përcjell Zhurnal.mk.