Personat e angazhuar me kontrata të përkohshme në një pjesë të sektorit publik mund të fitojnë marrëdhënie pune pa afat të caktuar në dy faza, me afat përfundimtar deri më 31 dhjetor 2027. Kështu parasheh Projektligji për transformimin në marrëdhënie të rregullt pune, i propozuar nga një grup deputetësh me procedurë të shkurtuar, raportoi 4news.mk. Megjithatë, transformimi do të varet nga përmbushja e kushteve për vendin e punës dhe nga pëlqimi i Ministrisë së Financave, e cila mund ta refuzojë edhe për shkak të mungesës së mjeteve buxhetore në dispozicion.
Propozuesit e paraqesin këtë zgjidhje si përpjekje për të zgjidhur një problem të kahershëm: persona që kryejnë detyra të rregullta dhe të domosdoshme në institucione, por mbeten të angazhuar me kontrata dhe pa sigurinë që ofron punësimi pa afat të caktuar.
Projektligji përfshin angazhimet me kontratë pune me afat të caktuar, kontratë për kryerjen e një pune, kontratë autoriale dhe angazhimet përmes agjencive të punësimit të përkohshëm. Ai do të zbatohej në organet e pushtetit shtetëror, institucionet e kulturës, shëndetësisë, mbrojtjes së fëmijëve dhe mbrojtjes sociale të themeluara nga shteti, ndërmarrjet publike, entet, fondet dhe personat e tjerë juridikë, themelues i të cilëve është shteti. Përfshihen edhe personat e angazhuar për punë administrative në njësitë e vetëqeverisjes lokale.
Kontratat brenda 90 ditësh, por një pjesë e punësimeve deri në fund të vitit 2027
Sipas nenit 3 të propozuar, institucionet do të detyroheshin që brenda 90 ditësh nga hyrja në fuqi e ligjit të lidhin kontrata pune pa afat të caktuar ose të nxjerrin vendime për punësim.
Për deri në 50 për qind të numrit të përgjithshëm të personave të angazhuar, kontratat ose vendimet do të hynin në fuqi menjëherë pas nënshkrimit, përkatësisht miratimit. Për pjesën tjetër, afati do të ishte jo më vonë se 31 dhjetori 2027. Kjo do të thotë se afati 90-ditor lidhet me hartimin e kontratave dhe vendimeve, jo me fillimin e marrëdhënies së rregullt të punës për të gjithë personat që do të përfshiheshin.
Dispozitat e propozuara nuk përcaktojnë kritere për vendosjen se kush do të përfshihej në fazën e parë dhe kush në të dytën.
Deri në hyrjen në fuqi të vendimeve, institucionet nuk do të mund t’i ndërprisnin kontratat me personat e përfshirë, përveç rasteve kur ata shkelin detyrimet e marra përsipër me kontratë. Projektligji parasheh edhe vazhdimin e angazhimit deri në fillimin e marrëdhënies së re të punës.
Nuk kërkohet përvojë minimale paraprake
Edhe pse arsyetimi i projektligjit u referohet angazhimeve shumëvjeçare, në tekst nuk përcaktohet një periudhë minimale që personi duhet të ketë punuar në institucion.
Neni 2 parasheh që transformimi të vlejë vetëm për personat që kryejnë punë në bazë të një kontrate të lidhur deri në ditën e hyrjes në fuqi të ligjit. Pra, përfshirja nuk kufizohet vetëm te personat e angazhuar prej vitesh dhe data kufi nuk lidhet me ditën e paraqitjes së projektligjit.
Megjithatë, personat do të duhet t’i plotësojnë kushtet e përgjithshme dhe të veçanta për vendin përkatës të punës, të përcaktuara me ligj dhe me aktin e sistematizimit. Institucionet që do të kenë nevojë ta ndryshojnë sistematizimin do të kenë 14 ditë pune nga hyrja në fuqi e ligjit për ta harmonizuar atë.
Ministria e Financave mund ta ndalë transformimin
Pëlqimi financiar është një nga kushtet kryesore. Ministria e Financave do ta jepte atë me kërkesë të institucionit, i cili do të duhej t’i dorëzonte edhe kontratat me personat e angazhuar.
Ministria mund të mos japë pëlqim nëse vlerëson se nuk janë plotësuar kushtet ligjore ose se transformimi nuk përputhet me mjetet buxhetore në dispozicion. Pëlqimi do të nevojitej edhe për regjistrimin e punësimit në Agjencinë e Punësimit.
Kështu, ndonëse projektligji u ngarkon institucioneve detyrimin për t’i transformuar angazhimet, punësimi i rregullt nuk do të jetë pa kushte. Projektligji nuk përcakton afat të veçantë brenda të cilit Ministria e Financave duhet të përgjigjet dhe as nuk sqaron hollësisht si do të veprohet me afatin 90-ditor nëse pëlqimi nuk jepet.
Shkollat, MPB-ja dhe shërbimet e sigurisë janë ndër përjashtimet
Zgjidhja e propozuar nuk do të zbatohet në të gjithë sektorin publik.
Nga zbatimi përjashtohen shoqëritë aksionare, zyrat e deputetëve për kontakt me qytetarët, personeli ushtarak dhe civil në shërbim në Armatë, shkollat fillore dhe të mesme komunale e shtetërore, konviktet e nxënësve dhe studentëve, si dhe institucionet e arsimit të lartë dhe ato shkencore.
Të përjashtuara janë edhe Ministria e Punëve të Brendshme, Agjencia për Siguri Kombëtare, Agjencia e Inteligjencës, Byroja për Siguri Publike, Drejtoria për Sigurinë e Informacioneve të Klasifikuara, Drejtoria e Policisë Financiare dhe Drejtoria e Inteligjencës Financiare.
Kufizime për angazhimet e reja me kontratë nga viti 2028
Për të parandaluar krijimin sërish të një numri të madh angazhimesh të përkohshme, projektligji parasheh kufizim: pas transformimit, institucionet do të mund të angazhojnë persona me llojet e përmendura të kontratave deri në 10 për qind të numrit të përgjithshëm të të punësuarve në fund të vitit paraprak, me pëlqim paraprak financiar.
Por kjo dispozitë do të fillonte të zbatohej vetëm më 1 janar 2028.
Parashihet edhe mundësia që ky përqindje të tejkalohet për jo më shumë se katër muaj gjatë një viti fiskal, sërish me pëlqimin e Ministrisë së Financave. Kufizimet nuk do të vlejnë për disa angazhime, përfshirë projektet e financuara nga burime të huaja, shërbimet avokatore dhe të kontabilitetit, bashkëpunëtorët e jashtëm të grupeve parlamentare dhe disa angazhime profesionale e në terren në institucionet shtetërore.
Për drejtuesit që veprojnë në kundërshtim me kufizimet e nenit 6 propozohet gjobë prej 250 deri në 500 euro në kundërvlerë në denarë.
Nuk dihet numri i saktë i personave që do të përfshihen dhe as kostoja
Dokumenti i dorëzuar nuk tregon sa persona do të fitojnë marrëdhënie të rregullt pune dhe as sa do të kushtojë saktësisht transformimi.
Propozuesit pranojnë se shpenzimet për paga, kontribute dhe kompensime të tjera do të rriten. Në të njëjtën kohë, ata theksojnë se një pjesë e shpenzimeve ekziston tashmë përmes pagesave sipas kontratave, ndaj barra shtesë do të përbënte diferencën deri te kostoja e plotë e punësimit të rregullt. Ata pohojnë gjithashtu se mjetet e nevojshme janë siguruar në buxhetin shtetëror dhe në institucionet përkatëse, por në tekstin e projektligjit nuk paraqiten shuma konkrete.
Ligji propozohet me procedurë të shkurtuar, me arsyetimin se nuk është i ndërlikuar dhe as voluminoz. Parashihet të hyjë në fuqi ditën e publikimit në “Gazetën Zyrtare”; në atë moment do të pushojë së vlejturi Ligji aktual për transformimin në marrëdhënie të rregullt pune.