Reagim publik i Milaim Halimi Mesamalit
Me rastin e shënimit të 81-vjetorit të Shoqërisë Kulturore-Artistike “Bajram Shabani” në Kumanovë, ndiej jo vetëm obligim moral, por edhe përgjegjësi njerëzore e kulturore të shpreh publikisht shqetësimin dhe zhgënjimin tim të thellë për mënyrën se si, ndër vite, është anashkaluar një pjesë e rëndësishme e historisë së kësaj shoqërie, përfshirë edhe kontributin tim shumëvjeçar në kultivimin dhe përhapjen e folklorit burimor shqiptar.
Nuk bëhet fjalë për ndonjë pjesëmarrje të rastësishme, për një paraqitje të vetme artistike apo për një angazhim kalimtar. Bëhet fjalë për një periudhë të rëndësishme të jetës sime, së cilës i kushtova vitet më të bukura të rinisë, talentin, energjinë dhe dashurinë e pakushtëzuar për këngën, instrumentet dhe traditën tonë kombëtare.
Sepse historia e një shoqërie kulturore nuk ndërtohet vetëm nga përvjetorët që festohen sot, por edhe nga sakrificat, përkushtimi dhe puna e njerëzve që e ndërtuan atë dje.
Rrugëtimi im në SHKA “Bajram Shabani” nisi në pranverën e viteve 1972/73, kur isha vetëm 16 vjeç. Në atë moshë, me çifteli në dorë dhe me një dashuri të madhe për folklorin shqiptar, trokita për herë të parë në dyert e kësaj shoqërie.
Ishte një moment që do të shënonte jo vetëm fillimin e veprimtarisë sime artistike, por edhe një etapë të re në kultivimin e muzikës folklorike me instrumente tradicionale në Kumanovë dhe rrethinë.
Paraqitja ime e parë ishte e veçantë për rrethanat e asaj kohe. Para anëtarëve të shoqërisë interpretova me çifteli një valle instrumentale, si dhe një këngë epiko-lirike kushtuar heroit kombëtar Bajram Curri, nga repertori i këngëtares së mirënjohur Fatime Sokoli.
Kjo paraqitje u prit me përkrahje dhe vlerësim nga udhëheqësi i atëhershëm i orkestrës popullore, arsimtari i muzikës Naim Latifi, si dhe nga kryetari i shoqërisë, mësuesi Demir Aqifi.
Për mua, ai vlerësim ishte një nxitje e jashtëzakonshme për të vazhduar rrugën artistike. Por angazhimi im nuk mbeti vetëm në interpretimin e këngëve dhe melodive popullore.
Kontributi im lidhet drejtpërdrejt me nismën për përhapjen e çiftelisë në trevën e Kumanovës dhe me krijimin e bërthamës së parë të grupit folklorik me çifteli e sharki pranë SHKA-së “Bajram Shabani”.
Deri në atë periudhë, një formacion i tillë folklorik nuk kishte ekzistuar në kuadër të shoqërisë.
Me përkushtim dhe entuziazëm rinor, fillova të kërkoj, të zbuloj dhe të afroj talente të reja, duke bashkuar instrumentistë dhe këngëtarë që ndanin të njëjtën dashuri për trashëgiminë tonë muzikore.
Së bashku me Emrushin, Hamid Sulejmanin, Fazli Jasharin, Xhezmi Ramadanin, Selami Jasharin dhe shumë të tjerë, punuam për krijimin, zgjerimin dhe afirmimin e këtij grupi folklorik.
Nuk kishim privilegje dhe as kushte të veçanta. Kishim vullnet, dashuri për artin dhe bindjen se kënga dhe instrumentet tona tradicionale meritonin të dëgjoheshin, të kultivoheshin dhe të përcilleshin te brezat e ardhshëm.
Rezultatet e kësaj pune nuk vonuan të shfaqeshin.
Në vitin 1973, në manifestimin kulturor “Takimet e Majit” në Gjilan, SHKA “Bajram Shabani” u dallua mes rreth 25 shoqërive pjesëmarrëse, duke fituar vendin e parë me orkestrën e muzikës popullore dhe me këngën kushtuar Halit Gashit, të cilën pata nderin ta interpretoja personalisht me çifteli.
Ky ishte një sukses i rëndësishëm jo vetëm për shoqërinë tonë, por edhe për afirmimin e folklorit shqiptar të trevës së Kumanovës.
Për këtë arritje shkroi edhe gazeta e njohur e kohës, “Rilindja”, duke lënë një dëshmi të shkruar për veprimtarinë dhe suksesin tonë artistik.
Po kështu, më 1 qershor 1977, gazeta “Rilindja” dokumentoi sërish pjesëmarrjen time në manifestimin “Takimet e Majit ’77” në Gjilan, ku u shpërbleva me vendin e tretë, së bashku me Bajram Shabanin.
Këto nuk janë kujtime të sajuara pas më shumë se pesë dekadash. Janë ngjarje dhe arritje për të cilat ekzistojnë dëshmi të kohës, shkrime gazetash, fotografi dhe dokumente autentike.
Prandaj, sot, kur SHKA “Bajram Shabani” shënon 81 vjet të ekzistencës së saj, nuk mund ta fsheh zhgënjimin që emri dhe kontributi im, sikurse edhe në disa përvjetorë të mëparshëm, nuk u përmendën fare.
Dhe këtu lind një pyetje që nuk mund të anashkalohet:
A mund të shkruhet dhe të prezantohet historia e një shoqërie kulturore duke lënë jashtë njerëzit që kontribuuan drejtpërdrejt në zhvillimin e saj?
A mund të flitet për traditën folklorike të një shoqërie, ndërkohë që anashkalohen ata që sollën instrumente, krijuan grupe, zbuluan talente dhe përfaqësuan me sukses emrin e saj në manifestime të rëndësishme kulturore?
A nuk është detyrim moral dhe institucional i drejtuesve të sotëm që, krahas organizimit të koncerteve solemne dhe ceremonive festive, të kujtojnë, të dokumentojnë dhe të vlerësojnë edhe njerëzit që kontribuuan në ndërtimin e kësaj tradite?
Unë nuk kërkoj privilegje.
Nuk kërkoj dekorata, mirënjohje formale apo lavdërime të panevojshme.
Kërkoj vetëm që historia të trajtohet me ndershmëri, që kontributet të vlerësohen mbi bazën e fakteve dhe që askush të mos fshihet nga kujtesa kolektive për shkak të harresës apo përzgjedhjes subjektive.
Sepse një shoqëri kulturore nuk është pronë e një drejtuesi, e një kryesie apo e një brezi të vetëm. Ajo është trashëgimi e përbashkët e të gjithë atyre që, në periudha të ndryshme, kanë dhënë diçka nga vetja për ta mbajtur gjallë.
Për këtë arsye, dua të jem krejtësisht i qartë:
Unë nuk po kërkoj sot të hyj në historinë e SHKA-së “Bajram Shabani”. Unë kam qenë pjesë e asaj historie që në vitet 1972/73!
Kam qenë aty kur, si një djalosh 16-vjeçar, hyra me çifteli në dorë dhe me ëndrra të mëdha për folklorin shqiptar.
Kam qenë aty kur filluam të ndërtonim një grup folklorik që do t’i jepte një dimension të ri veprimtarisë së shoqërisë.
Kam qenë aty kur me punë, përkushtim dhe interpretime artistike përfaqësuam me dinjitet emrin e SHKA-së “Bajram Shabani” përtej Kumanovës.
Dhe për këtë ekzistojnë dëshmi.
Nuk është qëllimi im të zvogëloj kontributin e askujt tjetër. Përkundrazi, kam respekt të thellë për të gjithë ata që, gjatë këtyre 81 vjetëve, kanë punuar për ruajtjen dhe afirmimin e kulturës shqiptare përmes kësaj shoqërie.
Por respekti për një brez nuk duhet të ndërtohet mbi heshtjen ndaj një brezi tjetër.
Historia nuk duhet të jetë një listë emrash të përzgjedhur sipas dëshirës së dikujt. Ajo duhet të jetë një pasqyrim i ndershëm i punës, sakrificës dhe arritjeve të të gjithëve.
Të harrosh një emër mund të jetë gabim njerëzor.
Të mos përmendësh një kontribut në një përvjetor mund të jetë pakujdesi.
Por kur një kontribut i dokumentuar anashkalohet vazhdimisht, për vite me radhë, atëherë lind e drejta legjitime për të kërkuar shpjegim.
Dhe pikërisht këtë po bëj.
Nuk po kërkoj përçarje, as polemikë të panevojshme. Po kërkoj një raport më të drejtë me të kaluarën dhe një përgjegjësi më të madhe ndaj kujtesës kulturore.
Sepse brezat e rinj që sot këndojnë, vallëzojnë dhe interpretojnë në skenën e SHKA-së “Bajram Shabani” meritojnë ta njohin historinë e plotë të shoqërisë së tyre.
Ata duhet të dinë kush ishin njerëzit që hodhën themelet e veprimtarive të caktuara, kush solli risi në repertorin folklorik, kush kontribuoi në krijimin e grupeve instrumentale dhe kush e përfaqësoi shoqërinë në skena e manifestime të rëndësishme.
Kjo nuk është vetëm çështje respekti ndaj individëve. Është çështje e ruajtjes së trashëgimisë sonë kulturore.
Prandaj, drejtuesve aktualë të SHKA-së “Bajram Shabani” u drejtoj një kërkesë të thjeshtë dhe të arsyeshme: historia e shoqërisë të trajtohet me përgjegjësi, të mbështetet në dokumente dhe të përfshijë të gjithë ata që kanë dhënë kontribut të dëshmuar në zhvillimin e saj.
Përvjetorët duhet të jenë momente krenarie, bashkimi dhe mirënjohjeje, jo raste kur disa kontribute mbeten në hije.
Një institucion kulturor e dëshmon madhështinë e vet jo vetëm përmes sukseseve që ka arritur, por edhe përmes mënyrës se si i respekton njerëzit që ia mundësuan ato suksese.
Unë e kam kryer detyrën time ndaj kulturës shqiptare në kohën kur duhej, me mjetet që kisha dhe me gjithë përkushtimin tim rinor.
Nuk mund ta kthej kohën pas dhe as nuk kam nevojë ta bëj këtë.
Por kam të drejtë të kërkoj që ajo kohë të mos harrohet dhe që kontributi im të mos mbetet jashtë historisë së shkruar e të rrëfyer të shoqërisë.
Sepse faktet nuk e humbin vlerën me kalimin e viteve. Përkundrazi, ato bëhen edhe më të rëndësishme kur kujtesa njerëzore fillon të zbehet.
Historia nuk mund të ndërtohet mbi harresën. Dhe aq më pak mbi heshtjen ndaj dokumenteve.
Me respekt të sinqertë për të gjithë themeluesit, drejtuesit, instrumentistët, këngëtarët, valltarët dhe veprimtarët që gjatë 81 vjetëve kontribuuan në mbajtjen gjallë të SHKA-së “Bajram Shabani”, uroj që kjo shoqëri të vazhdojë edhe për shumë dekada të tjera veprimtarinë e saj të çmuar.
Por njëkohësisht shpresoj që përvjetorët e ardhshëm të jenë më gjithëpërfshirës, më të drejtë dhe më besnikë ndaj së vërtetës historike.
Sepse askush nuk duhet të ketë frikë nga historia e plotë.
UNË NUK KËRKOJ QË HISTORIA TË SHKRUHET SIPAS DËSHIRËS SIME. KËRKOJ QË AJO TË SHKRUHET SIPAS FAKTEVE!
UNË E KAM DHËNË KONTRIBUTIN TIM NË KOHËN E DUHUR. TANI ËSHTË RADHA QË AI KONTRIBUT TË NJIHET DHE TË PASQYROHET ME DINJITET!
Dokumentet autentike, fotografitë dhe dëshmitë e kohës janë aty për të folur.
SEPSE HISTORIA MUND TË ANASHKALOHET PËRKOHËSISHT, POR NUK DUHET TË LEJOHET TË HESHTË PËRGJITHMONË!
Milaim Halimi Mesamali
Würzburg, 8 nëntor 2026
