Komisioni Evropian po përgatit një reformë të gjerë të mënyrës së vendimmarrjes në Bashkimin Evropian, me synimin për të shmangur bllokimet që mund të shkaktohen nga e drejta e vetos së vendeve anëtare gjatë procesit të zgjerimit.
Presidentja e Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, pritet të prezantojë javën e ardhshme një plan për ndryshimin më të madh të funksionimit të brendshëm të BE-së në dekadat e fundit. Plani synon përgatitjen e Unionit për një zgjerim të ardhshëm me më shumë se 30 vende anëtare.
Sipas draft-dokumenteve të brendshme të Komisionit Evropian, të shqyrtuara nga “Rapporteur”, ndryshimet do të realizoheshin pa prekur Traktatin e Lisbonës. Një nga propozimet kryesore është përdorimi i të ashtuquajturave “passerelle clauses”, të parashikuara në traktatet e BE-së, për të kaluar në disa fusha nga votimi me unanimitet në votimin me shumicë të cilësuar, shkruajnë mediat.
Sipas raportimit, dy dokumente të brendshme të Komisionit Evropian parashikojnë përdorimin e të ashtuquajturave “passerelle clauses”, mekanizma të parashikuar në traktatet e BE-së që mundësojnë kalimin, në fusha të caktuara, nga votimi me unanimitet në votimin me shumicë të cilësuar, pa ndryshuar Traktatin e Lisbonës.
Reforma do të prekte edhe vendet kandidate për anëtarësim, përfshirë Shqipërinë, duke ndryshuar mënyrën e marrjes së disa vendimeve në fazat ndërmjetëse të procesit të anëtarësimit. Propozimi synon të reduktojë mundësinë që një numër i vogël vendesh anëtare të bllokojë përparimin e një kandidati gjatë rrugës drejt anëtarësimit.
Këto mekanizma do të mund të aplikoheshin në disa faza të ndërmjetme të procesit të anëtarësimit të vendeve kandidate.
Në një prej dokumenteve që pritet të shërbejë si bazë për planin e von der Leyen, Komisioni argumenton se BE-ja duhet të jetë në gjendje të marrë vendime me më pak konsensus, pasi zgjerimi i Unionit do të rrisë rrezikun e vonesave ose bllokimit të vendimeve.
Megjithatë, aktivizimi i këtyre klauzolave kërkon vetë unanimitet, çka mund ta bëjë të vështirë zbatimin e reformës.
Ndryshimi do të mund të përshpejtonte proceset e anëtarësimit të vendeve kandidate, përfshirë Ukrainën, Malin e Zi dhe Maqedoninë e Veriut, të cilat në etapa të ndryshme janë përballur me pengesa nga vende anëtare të BE-së.
Komisioni propozon zgjerimin e përdorimit të votimit me shumicë të cilësuar edhe në fusha të tjera të politikave të BE-së, përfshirë sanksionet, të drejtat e njeriut, mbrojtjen dhe sigurinë, si dhe luftën kundër evazionit fiskal.
Sipas draftit, vendimet do të mund të miratoheshin me mbështetjen e të paktën 15 vendeve anëtare që përfaqësojnë rreth dy të tretat e popullsisë së Unionit.
Në dokumentet e brendshme thuhet se, me zgjerimin e BE-së, rreziku që vendimet të vonohen ose të bllokohen do të rritet.
Pavarësisht kësaj, propozimi parashikon edhe një mekanizëm të quajtur “emergency brake”, përmes të cilit një qeveri do të mund të kërkonte ndërhyrje në rast se vlerëson se janë kërcënuar “interesat jetike kombëtare”.
Ndryshimet pritet të hasin kundërshtime nga disa vende anëtare, të cilat mund të jenë të shqetësuara për kufizimin e së drejtës së tyre të vetos.
Megjithatë, sipas draftit, unanimiteti do të vazhdonte të kërkohej në fillim dhe në fund të procesit të anëtarësimit të një vendi kandidat.
Një tjetër propozim i rëndësishëm lidhet me përbërjen e Komisionit Evropian pas zgjerimit të Unionit.
Sipas dokumenteve, në një BE me më shumë se 30 vende anëtare, vetëm rreth dy të tretat e shteteve do të mund të emëronin një komisioner.
Në një Union me 27 vende, kjo do të nënkuptonte që nëntë shtete do të humbnin të drejtën për të pasur përfaqësuesin e tyre në Komisionin Evropian.
Ky propozim mund të shkaktojë shqetësim veçanërisht te vendet më të vogla, të cilat kanë argumentuar ndër vite se ndikimi i tyre në institucionet e BE-së zvogëlohet sa më shumë që zgjerohet Unioni.
Draft-dokumentet parashikojnë gjithashtu një periudhë monitorimi për vendet e reja anëtare, e cila mund të zgjasë dhjetë vjet ose më shumë pas anëtarësimit.
Gjatë kësaj periudhe, vendet e reja do t’i nënshtroheshin një mbikëqyrjeje më të rreptë nga institucionet evropiane.
Masat e mundshme ndëshkuese përfshijnë pezullimin e të drejtës së votës në Këshillin e BE-së, si dhe sanksione financiare në kuadër të mekanizmave të rinj mbrojtës financiarë dhe institucionalë.
Vendet e reja anëtare do të duhet gjithashtu të nënshkruajnë një “angazhim të përkohshëm” ligjërisht të detyrueshëm, përmes të cilit do të zotoheshin të mos bllokonin vendimet e miratuara nga pjesa tjetër e Unionit.
Ndërkohë, do të vazhdonin të zbatoheshin masat e zakonshme kalimtare për pjesëmarrjen në fusha të rëndësishme të politikave të BE-së, nga drejtësia dhe punët e brendshme deri te bujqësia.
Komisioni do të kishte gjithashtu mundësi të vendoste masa financiare ndaj vendeve të reja në rast të përkeqësimit të standardeve demokratike dhe gjyqësore.