Bashkimi Evropian po përgatit një kurs të ri industrial, i cili synon që fondet publike dhe mbështetja shtetërore të favorizojnë gjithnjë e më shumë prodhimin brenda Evropës. Ndryshimet mund të prekin drejtpërdrejt edhe kompanitë nga Maqedonia e Veriut që eksportojnë ose furnizojnë industrinë evropiane.
Komisioni Evropian ka propozuar Industrial Accelerator Act, që parashikon kritere “Made in EU” dhe kërkesa për emetime më të ulëta të karbonit në prokurimet dhe skemat e mbështetjes publike për sektorë strategjikë, si çeliku, çimentoja, alumini, industria automobilistike dhe teknologjitë e pastra.
Synimi i Brukselit është të rrisë peshën e prodhimit industrial në ekonominë e BE-së nga 14,3% në vitin 2024 në 20% deri në vitin 2035, duke reduktuar njëkohësisht varësinë nga furnizuesit jashtë Unionit.
Paralelisht, po propozohet edhe një Public Procurement Act, i cili synon të përfshijë preferenca për produktet evropiane në prokurimet publike dhe të forcojë sigurinë e zinxhirëve të furnizimit.
Megjithatë, bëhet fjalë ende për propozime dhe jo për rregulla përfundimtare. Përmbajtja e tyre mund të ndryshojë gjatë procesit legjislativ dhe negociatave ndërmjet institucioneve të BE-së.
Çfarë ndryshon për kompanitë nga RMV-ja?
Maqedonia e Veriut është e lidhur ngushtë me tregun evropian, ndërsa shumë kompani vendase janë pjesë e zinxhirëve të furnizimit të industrisë së BE-së. Ndër eksportet e rëndësishme të vendit janë katalizatorët, kompletet e kabllove për automjete dhe komponentë të tjerë industrialë.
Pikërisht për këtë arsye, kriteret e reja për origjinën e produkteve dhe përmbajtjen evropiane mund të kenë ndikim të drejtpërdrejtë mbi eksportuesit.
Problemi është se Maqedonia e Veriut nuk është anëtare e BE-së, ndaj një produkt i prodhuar në vend nuk do të konsiderohet automatikisht “Made in EU”. Se si do të trajtohen kompanitë nga vendet kandidate dhe partnerët e BE-së do të përcaktohet nga rregullat përfundimtare.
Për bizneset vendase kjo mund të nënkuptojë investime shtesë në teknologji, prodhim me emetime më të ulëta dhe rritje të vlerës së shtuar. Nga ana tjetër, preferencat për prodhimin brenda BE-së mund ta vështirësojnë konkurrencën për kompanitë nga vendet jashtë Unionit.
Prandaj, çështja nuk është vetëm etiketa “Made in EU”, por nëse kompanitë nga Maqedonia e Veriut do të vazhdojnë të kenë të njëjtën hapësirë në zinxhirët industrialë evropianë ndërsa BE-ja orienton gjithnjë e më shumë prodhimin drejt tregut të vet.