Konflikti për Aeroportin e Vlorës rrezikon të zhvendoset nga Tirana në dy arena të ndryshme të arbitrazhit ndërkombëtar, me shtetin shqiptar përballë pretendimeve që potencialisht mund të përkthehen në qindra milionë euro dëmshpërblim. Lajmi raportohet nga Global Arbitration Review (GAR), një media britanike e specializuar në arbitrazhin ndërkombëtar dhe mosmarrëveshjet mes shteteve, investitorëve dhe kompanive, e ndjekur kryesisht nga avokatë, arbitra dhe profesionistë të kësaj fushe.
Sipas GAR, MABCO Constructions, kompania zvicerane e Behgjet Pacollit, ka paralajmëruar Shqipërinë me një proces pranë ICSID (International Centre for Settlement of Investment Disputes), institucioni i Grupit të Bankës Botërore që administron mosmarrëveshjet mes investitorëve të huaj dhe shteteve. Paralelisht, vetë shoqëria koncesionare e Aeroportit të Vlorës pritet të ndjekë një çështje të veçantë pranë LCIA (London Court of International Arbitration), një prej institucioneve të njohura ndërkombëtare për administrimin e arbitrazheve tregtare dhe kontraktore.
Nëse të dyja procedurat materializohen, Shqipëria mund të gjendet përballë dy proceseve të ndryshme ndërkombëtare për të njëjtin projekt, por të ngritura nga subjekte të ndryshme dhe mbi baza juridike të ndryshme. Përveç kostove të konsiderueshme të mbrojtjes ligjore, rezultati mund ta ekspozojë shtetin ndaj pretendimeve për dëmshpërblim, interesa dhe shpenzime arbitrazhi, në varësi të kërkesave që do të paraqiten dhe vendimeve të tribunaleve.
Më poshtë shkrimi i plotë i Global Arbitration Review:
Një kompani zvicerane në pronësi të ish-presidentit të Kosovës ka kërcënuar se do të paraqesë një kërkesë arbitrazhi në ICSID kundër Shqipërisë për anulimin e një koncesioni për ndërtimin e një aeroporti – ndërsa shoqëria koncesionare thotë se do të ndjekë një çështje të veçantë në LCIA.
Më 24 gusht, ish-presidenti i Kosovës, Behgjet Pacolli, tha në rrjetet sociale se kompania e tij, Mabco, i kishte dorëzuar Shqipërisë një njoftim për mosmarrëveshje në bazë të traktatit dypalësh të investimeve Zvicër-Shqipëri.
Mosmarrëveshja lidhet me ndërprerjen nga Shqipëria të një koncesioni për ndërtimin e një aeroporti ndërkombëtar në Vlorë, në jug të Shqipërisë. Mediat lokale raportuan se koncesioni – i cili mbahet nga Vlora International (VIA) – u ndërpre më 5 gusht.
Mabco zotëron 98% të aksioneve në VIA, ndërsa pjesa e mbetur prej 2% zotërohet nga subjekti shqiptar 2A. Pacolli thotë se Mabco-s i është hequr mundësia për të marrë vendime për VIA-n, pavarësisht pjesëmarrjes së saj mazhoritare, dhe thotë se mosmarrëveshja mund të shkojë në ICSID.
VIA është vendosur nën kontrollin e Vegim Hoxhës, një administrator i emëruar nga 2A pas një mosmarrëveshjeje të zgjatur mbi pronësinë e aksioneve në gjykatat shqiptare.
Në postime të mëparshme, Pacolli tha se Mabco mësoi për ndërprerjen e koncesionit vetëm përmes raportimeve në media. Ai tha se gushtin e kaluar, Mabco zbuloi se ish-administratori i VIA-s planifikonte të transferonte 47% të aksioneve të Mabco-s te 2A pa autorizimin e kompanisë zvicerane, duke përdorur një kopje të firmës së Pacollit. Sipas EU Reporter, Ministria shqiptare e Infrastrukturës dhe Energjisë dhe regjistri kombëtar i biznesit konfirmuan se asnjë transferim i tillë nuk ishte kërkuar apo miratuar, por gjykatat shqiptare megjithatë vendosën masa të përkohshme që pezullonin të drejtat e votës së Mabco-s në VIA.
Gjykata e Lartë e Shqipërisë riktheu të drejtat e votës së Mabco-s në VIA në muajin maj.
Megjithatë, kompania paraqiti në qershor një kallëzim pranë një organi kundër korrupsionit ndaj gjyqtares së Tiranës Miranda Naka, pasi ajo e pengoi kompaninë të ndryshonte administratorin e VIA-s. Mabco thotë se që prej asaj kohe i është mohuar hyrja në kantierin e aeroportit të Vlorës.
Vlera e mundshme e pretendimit të Mabco-s është e paqartë. Pacolli ka thënë se ekspozimi i kompanisë në projekt ishte rreth 320 milionë euro, pa përfshirë fitimet e humbura dhe kostot ligjore. Kapitali raportoi më herët këtë muaj se plani i biznesit i koncesionit parashikonte të ardhura prej rreth 720 milionë eurosh.
Pacolli nuk është i panjohur për ICSID-in, pasi vitin e kaluar Mabco fitoi një vendim arbitrazhi kundër Kosovës lidhur me investimin e saj në një projekt hotelerie. Kompania përdori Bratschi në Zyrih për atë çështje, si dhe Larson në Los Angeles. Firmat u kontaktuan.
Çështja e VIA-s në LCIA
Ndërkohë, Kapitali raportoi më 23 gusht se VIA planifikonte të ndiqte një kërkesë të veçantë në LCIA. Sipas raportimit, shoqëria koncesionare do të kërkonte një vendim deklarativ që të pengonte ndërprerjen e koncesionit, në vend të dëmshpërblimit.
Kapitali thotë se VIA do të nisë procedurat në bazë të një klauzole arbitrazhi në marrëveshjen e koncesionit dhe pret një vendim brenda gjashtë javësh.
Shqipëria është përballur me disa kërkesa në ICSID, veçanërisht me vendimin që e urdhëroi të paguante biznesmenin italian Francesco Becchetti dhe bashkëpaditësit e tij 110 milionë euro për investimet e tyre në hidroenergji, mbetje dhe televizion. Kreditorët e atij vendimi nisën në vitin 2024 një kërkesë të re arbitrazhi sipas traktatit, bazuar në rregullat e UNCITRAL-it, për shkak të refuzimit të shtetit për të paguar.
Shqipëria përdori në ato procedura përfaqësuesin e saj të zakonshëm ligjor, Omnia Strategy.