shkruan: Fejzi HAJDARI
Për vite me radhë, Fatmir Sheholli ishte një prej personazheve më të pranishme në ekranet televizive të Kosovës. Ishte bërë pothuajse “rezident” i debateve: studio pas studioje, televizion pas televizioni, ditë e natë duke komentuar politikën, institucionet, Albin Kurtin, zhvillimet në Kosovë dhe gjithçka tjetër që prodhonte lajme.
Sot, pas aktakuzës së Prokurorisë Speciale për spiunazh dhe shantazh, publiku ka të drejtë të bëjë një pyetje shumë të thjeshtë: Kush e solli në ekran? Kush e promovoi në gjithollog?
Kush ia vuri mikrofonin? Dhe më e rëndësishmja: Pse? Fundja kush ishte ai të ftohet apo “butoni” nga distanca e bënte të veten!?
Le ta themi qartë: një aktakuzë nuk është aktgjykim, sepse fajësinë megjithatë e përcakton gjykata. Por, pikërisht për këtë arsye, tani është momenti që gazetarët dhe redaktorët të bëjnë pyetjet që ndoshta nuk i kanë bërë më parë.
Nëse pretendimet e Prokurorisë provohen në gjykatë, atëherë problemi nuk do të jetë vetëm Fatmir Sheholli., por edhe shumë ‘shehollë’ tjerë te cilet endeshin nga njëra studio tek tjetra.
Problemi do të jetë edhe sistemi mediatik që i dha atij aq shumë hapësirë, autoritet dhe legjitimitet publik.
Sipas aktakuzës, në telefonin e Shehollit është gjetur një dokument “Top Secret 2”, ku përshkruhet një plan që, sipas Prokurorisë, synonte ta paraqiste Kosovën si një shoqëri të radikalizuar e destabilizuar, ta dëmtonte pozitën e saj ndërkombëtare dhe të ndikonte në qëndrimin e Perëndimit ndaj Kosovës. Dokumenti përmend edhe përdorimin e personave me ndikim në media, politikë, sport e fusha të tjera.
Dhe këtu fillon pyetja e madhe për televizionet e Prishtinës.
A kanë qenë disa studio televizive thjesht hapësira për debat, apo pa e ditur janë shndërruar në megafonë të narrativave që i kanë shërbyer një agjende tjetër?
Ta dini se propaganda moderne nuk vjen gjithmonë me uniformë. Nuk vjen domosdoshmërisht me deklarata të drejtpërdrejta kundër Kosovës.
Ndonjëherë vjen e veshur si “analizë”.
Vjen si “kritikë e qeverisë”.
Vjen si “mendim alternativ”.
Vjen si “ekspertizë”.
Dhe, para së gjithash, vjen përmes njerëzve që përsëriten aq shpesh në ekrane, sa publiku fillon t’i konsiderojë automatikisht autoritete.
Kjo është arsyeja pse tash duhet të bëhet një auditim publik i ekranit kosovar.
Jo vetëm për Shehollin. Por për të gjithë ata analistë, aktivistë, opinionistë e politikanë që kanë pasur akses të privilegjuar në studiot televizive dhe që, me vite, kanë prodhuar të njëjtën narrativë: Kosova është në krizë, Kosova po dështon, Kosova po radikalizohet, Kosova po izolohet, Kosova po humb aleatët, Kosova është problem për Perëndimin.
Kritika ndaj Albin Kurtit është legjitime, në fakt e tillë është ndaj çdo qeverie.
Por kur kritika shndërrohet në një fushatë sistematike për delegjitimimin e institucioneve të Kosovës, atëherë pyetja nuk është më vetëm politike.
Bëhet pyetje e sigurisë, sepse një gjë është të kundërshtosh Kurtin., kurse diçka krejt tjetër është të punosh, me vetëdije ose pa vetëdije, për ta paraqitur vetë Kosovën si projekt të dështuar.
Dhe pikërisht këtu duhet të shikohen edhe paratë e kapura në Merdare.
Në shkurt, autoritetet kosovare sekuestruan rreth 1 milion euro të padeklaruara, të fshehura në një hapësirë të improvizuar të një automjeti që po kalonte kufirin.
Në gusht, një person u arrestua në Merdare nën dyshimin për spiunazh dhe në banesën e tij u sekuestruan 39,500 euro, telefona dhe dokumente që autoritetet i konsideruan relevante për hetimin.
A kanë lidhje këto raste me njëra-tjetrën? Nuk kemi prova për ta thënë.
Por pikërisht për këtë ekzistojnë prokurorët, policia, inteligjenca dhe gazetarët hulumtues: për ta zbuluar nëse ka lidhje apo jo.
Ajo që nuk mund të bëjmë ne është të sillemi sikur çdo rast është i izoluar dhe sikur askush nuk ka të drejtë të pyesë për rrjetet, paratë, kontaktet, udhëtimet, dokumentet dhe kanalet e ndikimit.
Nëse një shërbim i huaj synon të dëmtojë një shtet, nuk ka nevojë ta pushtojë atë me tanke.
Mjafton të ndikojë te perceptimi.
Mjafton të krijojë mosbesim.
Mjafton të blejë ndikim.
Mjafton të gjejë njerëz që e përsërisin narrativën e tij.
Dhe mjafton që disa studio televizive t’u japin atyre mikrofonin pa bërë pyetjet elementare: Kush je? Me kë komunikon? Kush të financon? Nga vijnë informacionet e tua? Çfarë interesash ke? Dhe pse je gjithmonë aty kur duhet goditur një institucion i Kosovës?
Kjo nuk është thirrje për censurë, përkundrazi, është thirrje për gazetari serioze.
Nëse dikush është analist, le të jetë analist.
Nëse është aktivist, le të jetë aktivist.
Nëse është politikan, le të jetë politikan.
Por askush nuk duhet të marrë statusin e “ekspertit të pavarur” vetëm sepse është ulur njëqind herë në një studio televizive.
Dhe nëse nesër gjykata vërteton se pas disa prej këtyre personazheve ka pasur vërtet struktura të huaja, atëherë televizioni nuk mund të thotë: “Ne vetëm e ftuam.”
Jo, zotërinj. Ju i dhatë ekran. Ju i dhatë autoritet. Ju i dhatë miliona shikues.
Prandaj edhe ju duhet të përgjigjeni publikisht:
Çfarë kontrolluat para se ta bënit “yll” televiziv?
Sepse një shërbim inteligjent nuk ka nevojë ta blejë një televizion.
Ndonjëherë i mjafton të gjejë një njeri që televizioni e promovon vetë.
Dhe ndoshta pikërisht këtu qëndron skandali më i madh.
Maskat nuk bien vetëm nga fytyrat e atyre që hetohen. Ndonjëherë duhet të bien edhe nga fytyrat e atyre që për vite ua kanë mbajtur mikrofonin përpara.
Nëse ka qenë vetëm rastësi, le të provohet.
Nëse ka qenë paaftësi editoriale, le të pranohet.
Nëse ka qenë interes politik, le të zbulohet.
Dhe nëse ka qenë diçka shumë më e rëndë se kaq…
atëherë Kosova nuk ka nevojë për më shumë debate televizive. Ka nevojë për pastrim të plotë të sistemit të ndikimit.
Sepse, siç thotë populli: “Sa më shumë e mbulon, aq më shumë del mbi ujë.”
Dhe tash pyetja është vetëm: Sa të tjerë do të dalin?