Në dyqane, pamja është e qartë. Njerëzit nuk blejnë më si më parë, jo sepse papritmas u bënë më kursimtarë, por sepse duhet të bëjnë llogaritje. Një vaj, miell, qumësht, vezë, disa copa mishi, perime për dy ditë dhe fatura tashmë duket si rroga e një dite të tërë. Dikush kthen një produkt nga shporta. Dikush merr një pako më të vogël. Dikush sheh një promocion dhe vetëm atëherë markën.
“Nuk më intereson nëse inflacioni është tre, pesë apo tetë përqind. Më intereson pse blej më pak me të njëjtën pagë”, thotë një banor i Shkupit.
Të dhënat zyrtare mund të tregojnë një ngadalësim të rritjes së çmimeve, por kjo nuk do të thotë që çmimet kanë rënë përsëri. Do të thotë thjesht se ato po rriten me një ritëm më të ngadaltë. Për një familje që përballon të njëjtën pagë përmes shpenzimeve gjithnjë e më të shtrenjta çdo muaj, ndryshimi është i vogël. Ose pothuajse i padukshëm.
Ekonomistët shpjegojnë se qytetarët nuk e ndiejnë inflacionin si një mesatare, por përmes produkteve që blejnë më shpesh. Nëse ushqimi, karburanti, ilaçet, qiraja dhe faturat po rriten më shpejt se të ardhurat, atëherë ndjenja personale është se jeta është bërë shumë më e shtrenjtë se shifra e publikuar nga statistikat.
“Inflacioni mesatar nuk e mbush tryezën e brendshme. Qytetari nuk jeton nga indeksi, por nga rroga e tij”, thonë analistët ekonomikë.
Problemi është se pagat, edhe kur rriten, shpesh mbeten prapa çmimeve. Në kohën kur një punëtor merr një rritje çmimesh, disa gjëra themelore janë bërë tashmë më të shtrenjta. Në kohën kur një pensionist merr pensionin e tij të ri të rregulluar, faturat e farmacisë dhe të ushqimeve e kanë mbuluar tashmë diferencën. Kjo është arsyeja pse shumë njerëzve u duket e kotë kur dëgjojnë se “inflacioni është stabilizuar”. I qëndrueshëm për kë?
Në familje, llogaritja është e ndryshme. Shikon nëse mund ta mbushësh frigoriferin. Nëse fëmija mund të shkojë në një aktivitet. Nëse riparimi i makinës do të shtyhet. Nëse do të blesh këpucë të reja këtë muaj apo muajin tjetër. Nëse do të shkosh me pushime apo do të thuash se “këtë vit nuk ia dalim dot”. Dhe të gjithë e dinë se çfarë do të thotë kjo.
“Paga ime është e njëjtë, por muaji është bërë më i gjatë. Kemi dhjetë ditët e fundit që po ia dalim mbanë”, thotë një punëtor i sektorit privat.
Kjo fjali ndoshta e përshkruan më së miri situatën. Muaji nuk ka ndryshuar, ka të njëjtin numër ditësh. Por paratë zgjasin më pak. Ky është inflacioni që qytetarët e kuptojnë, pa tabela dhe pa përqindje.
Nga ana tjetër, punëdhënësit thonë se janë gjithashtu nën presion. Lëndët e para, energjia elektrike, qiraja, transporti, taksat, pagat. Çdo kosto duhet të përfshihet diku. Në fund, zakonisht përfundon në çmimin e paguar nga blerësi. Rrethi rrotullohet dhe është qytetari ai që e ndjen çdo kthesë.
Pesha sociale e inflacionit nuk është vetëm se e bën ushqimin më të shtrenjtë. Ai ndryshon sjelljen e njerëzve. I bën ata të heqin dorë nga gjëra të vogla që më parë as nuk i konsideronin luks. Një kafe jashtë, një darkë me familjen, një dhuratë ditëlindjeje, riparime në shtëpi, një fundjavë diku afër. Gëzimet e vogla janë të parat që bien nga lista. /dmk