Kaligrafi irakian Ali Zaman ka përfunduar një dorëshkrim monumental të Kuranit, një vepër që i ka kërkuar gjashtë vite pune të përkushtuar.
Vepra përbëhet nga 302 rrotulla të shkruara në të dyja anët, secila me gjatësi 4 metra dhe gjerësi 1.5 metra. Fletët, që ngjajnë me pergamenën e trashë, u prodhuan posaçërisht për Zamanin me një përzierje materialesh tradicionale, përfshirë vezë, niseshte misri dhe shap.
“Sa herë që mendoj për këtë Kuran… më jep një ndjenjë shumë të bukur që Zoti i Madh më dha jetën për të qenë në gjendje ta përfundoja këtë vepër. Ndihem shumë krenar,” ka thënë 54-vjeçari për Associated Press në një xhami në Stamboll, ku ruhet dorëshkrimi.
Kaligrafia islame konsiderohet një nga traditat më të çmuara artistike në botën myslimane, duke shërbyer për të ruajtur dhe zbukuruar librin e shenjtë të Islamit, dhe më vonë për të dekoruar xhami dhe pallate. Në Turqi, ajo lulëzoi gjatë periudhës osmane, kur shteti mbështeste artin dhe kaligrafët zhvilluan stile të veçanta. Sot, Stambolli njihet si një qendër e rëndësishme e këtij arti, i njohur në turqisht si “hat”.
Eksperti i artit Umit Coskunsu tha se, për shkak të kufizimeve në traditën islame për paraqitjen e figurave njerëzore, kaligrafia u bë një formë qendrore e shprehjes artistike. Ai e përshkruan “hat”-in si një formë adhurimi:
“Arti i hat-it nuk është thjesht kaligrafi; ai shihet si një mënyrë për të adhuruar Zotin dhe për t’iu afruar Atij,” u shpreh Coskunsu.
Zaman ka lindur në Ranya, në rajonin gjysmë-autonom kurd në veri të Irakut. Ai zhvendosi familjen në Stamboll në vitin 2017 për të ndjekur projektin e Kuranit dhe për të përmirësuar mjeshtërinë e tij, pasi arti i kaligrafisë vlerësohet më shumë në Turqi sesa në vendlindjen e tij.
Ai tregon se e zhvilloi interesin për kaligrafinë islame rreth moshës 12-vjeçare, kur u njoh për herë të parë me të në Irak:
“Arti i kaligrafisë ishte shumë tërheqës për mua… ndjeja se mund ta gjeja shpirtin tim në të,” shtoi ai.
Çdo fletë e dorëshkrimit u shkrua plotësisht me dorë, dhe Zaman punoi nga agimi deri në muzg për gjashtë vjet, në një dhomë të vogël të rezervuar për të në Xhaminë Mihrimah Sultan në Stamboll.
Dorëshkrimi po promovohet si më i madhi në botë, megjithëse ende nuk ka marrë një njohje zyrtare. Sipas Guinness World Records, Kurani më i madh i shtypur u realizua nga Muzeu i Kuranit të Shenjtë në Mekë, Arabinë Saudite, në mars të vitit 2025.
I biri i Zamanit, Rekar Zaman, kujton mungesat e gjata të babait gjatë punës në projekt:
“E shihnim vetëm kur i sillnim ushqim ose kur kthehej në shtëpi natën për të fjetur. Falë Zotit, tani e shohim më shpesh,” ka treguar ai.
Dorëshkrimi ruhet në rrotulla të vendosura njëra mbi tjetrën dhe është i mbuluar për t’u mbrojtur nga pluhuri dhe lagështia në xhaminë ku u krijua.
Dëshira përfundimtare e Zamanit është që vepra t’i kalojë një blerësi që mund ta ekspozojë publikisht:
“Dua që ky Kuran të jetë në një vend – në një muze ose në një hapësirë të veçantë për kaligrafinë – ku të mund të vlerësohet dhe të çmohet,” u shpreh Zaman.
